Κινδυνεύει ο Κοινοβουλευτισμός;

Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΣ

Το άρθρο του Γιώργου Αρχόντα μου δίνει έναυσμα για μια πρόσθετη τοποθέτηση. Ίσως να βρισκόμαστε ενώπιον τέτοιου κινδύνου μιας εσωτερικής κατάρρευσης (implosion)  και γενικής ανομίας –με την κλασική κοινωνιολογική έννοια της ακύρωσης στην πράξη κάθε κανόνα και γενικής κοινωνικής διάλυσης. Ορισμένοι, μάλιστα, μπορεί να θεωρούν μια τέτοια απόληξη ποθητή ή/και αναπόφευκτη. Όταν επώνυμοι και υπερεπώνυμοι ευαγγελίζονται την «επανάσταση» για λόγους «εθνικής αξιοπρέπειας», μάλλον σκέπτονται ότι το πολιτικό σύστημα που, κατά γενική ομολογία, έχει χρεοκοπήσει, μπορεί μόνο έτσι να αντικατασταθεί από άλλο –  χωρίς, βέβαια, να μας λένε ποιο άλλο έχουν υπόψη τους. Ας σημειώσουμε στο προκείμενο ότι συχνά δηλώσεις και πράξεις στο όνομα της «εθνικής αξιοπρέπειας» απεικονίζουν μάλλον διάφορες όψεις εθνικής αυταρέσκειας η διατήρηση των οποίων βλάπτει σοβαρά την εθνική ψυχοσύνθεση. Και αυτό διότι ποτέ δεν εμπεδώσαμε – απλώς αποστηθίσαμε και ψιττακίσαμε – την παραίνεση του Σολωμού, ότι το Έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό αυτό που είναι αληθινό.

Πολλοί είναι οι παραλληλισμοί της τωρινής κατάστασης με το Γαλλικό Μάη του 1968. Αλλά, όπως πολύ συχνά συμβαίνει με τέτοιους παραλληλισμούς, οδηγείται κανείς σε πλάνη. Η αλήθεια είναι ότι τότε, όπως και τώρα, όσοι ζούσαν τα γεγονότα, βιώνοντας την Ιστορία in statu nascendi – εν τω γίγνεσθαι – έβλεπαν ότι ήταν «μετέωρη»: τα γεγονότα μπορούσαν να οδηγήσουν προς πολλές, εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους κατευθύνσεις. Αλλά ο Μάης του ’68, όπως διεισδυτικότατα παρατήρησε τότε ο André Malraux, αποτέλεσε μια βαθύτατη τομή στο πολιτιστικό υπόδειγμα της Δύσης, και όχι απλή σειρά αναρχικών επεισοδίων που αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με συγκεκριμένα «μέτρα» – συνδυασμό καταστολής και πολιτικών παραχωρήσεων.

Και μιλώντας για παραχωρήσεις, οδηγούμαστε στην Ελλάδα του 2011, με εγκατεστημένο από μακρού χρόνου ενός καθεστώτος παραχωρήσεων σε όλα τα μέτωπα και σε όλες τις κατευθύνσεις. Οι απανταχού της γης αγανακτισμένοι, από τους ορίτζιναλ  indignados της Ισπανίας, έως την παρ’ ημίν εκδοχή τους more balcanico , δεν αποτελούν στοιχείο νέου πολιτισμού, μάλλον ένα άμορφο συνονθύλευμα ατόμων που δημιούργησε κράτος και μια ιδεολογία που επί τρεις γενιές εξέθρεψε το κοινωνικό κράτος. Το τελευταίο είναι, βέβαια, αναγκαίο, από τη στιγμή που είναι πολιτιστικά αδιανόητη στη Δύση η υπαγωγή μεγάλου ποσοστού του πληθυσμού σε επίπεδα διαβίωσης κάτω του «ορίου φτώχιας», όπως ορίζεται αυτό σε κάθε κοινωνία. Αλλά, η δημιουργία του ιδεολογήματος της κοινωνικής δικαιοσύνης, που ορθότατα κατήγγειλε ο Friedrich von Hayek[1] συνδέθηκε με την εγκαθίδρυση ενός εκτεταμένου κράτους κοινωνικής πρόνοιας – πρόνοιας «από την κούνια στο μνήμα», “from the cradle to the grave” κατά την έκφραση που επικράτησε στην Αγγλία το 1945. Αυτοί που γαλουχήθηκαν μέσα στο κοινωνικό κράτος έχουν εθισθεί στον κρατισμό και το κράτος-νταντά, στον προστατευτισμό και στην υποχρέωση φροντίδας που έχουν «οι άλλοι» απέναντί τους. Όταν οι γονείς δεν μπορούν πια να παρέχουν αυτήν τη φροντίδα λόγω οικονομικής κρίσης, πρέπει κάπως να φροντίσει η «κοινωνία», δηλαδή, το κράτος.  Χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση των νέων της Γαλλίας πριν πέντε  χρόνια, όταν για να καταοπολεμηθει η ανεργία, ο τότε πρωθυπουργός Dominique de Villepin προσπάθηε να εισαγάγει έναν ειδικό τύπο εργασιακής σχέσης με βάση το «συμβόλαιο πρώτης πρόσληψης» (Contrat première embauche), το γνωστό με τα αρχικά του CPE, μια φόρμουλα που απελευθέρωνε την  αγορά εργασίας για τους νέους μέχρι 26 ετών. Η πρόταση αποσύρθηκε μετά από μαζικές διαδηλώσεις των νέων που διαδήλωναν κατά του μέτρου, διότι εισήγαγε ένα καθεστώς επαγγελματικής ανασφάλειας. Τα συνθήματά τους ήταν εναντίον της ανασφάλειας αυτής – της précarité. Κατά την εφημερίδα Guardian η γενιά αυτή συνιστά, όχι ένα «προλετριατο», αλλά ένα «πρεκαριάτο», δηλαδή, μια ετερόκλιτη μάζα ανθρώπων που τους ενώνει το αίσθημα ανασφάλειας. Αυτή είναι η αυτοαποκαλούμενη γενιά του Συντάγματος;

Θα μπορούσε, βέβαια, υπό άλλες συνθήκες, αυτή η γενιά του Συντάγματος, να παίξει θετικό ρόλο στη μετάβαση σε μια νέα πολιτική πραγματικότητα. Αυτό που έφταιξε ήταν μεταξύ άλλων, ένα πολιτικό σύστημα που προσέφερε λαϊκισμό στη θέση της υπευθυνότητας,  εύκολες και πολιτικά ανέξοδες «λύσεις» σε δύσκολα προβλήματα και όλα αυτά σε μια κοινωνία μόνο κατά το ήμισυ ανοιχτή και με καχεκτική κοινωνία πολιτών. Έφταιξε όμως και ένα ελλιπές Σύνταγμα, που τόσο στην πρώτη εκδοχή του 1975, όσο και στις μετέπειτα εκδοχές του μέχρι το 2008, δεν προέβλεψε την θεσμική εξασφάλιση της λογοδοσίας των κυβερνώντων στους κυβερνώμενους. Το «κίνημα του Συντάγματος» θα μπορούσε να γίνει πραγματική αφετηρία υπέρβασης των αδιεξόδων που αντιμετωπίζει το πολιτικό σύστημα σήμερα, με την αξίωση μιας πραγματικής συνταγματικής μεταρρύθμισης. Αναμενόμενα, εκφυλίζεται σε (στην κυριολεξία) δυσώδες πανηγύρι με όχι πολύ ενθαρρυντική προοπτική. Δεν νομίζω να απειλείται ο κοινοβουλευτισμός, με τα σημερινά δεδομένα. Δεν υπάρχει στον ορίζοντα, ούτε εξωκοινοβουλευτική ομάδα «ιακωβίνων» που να ετοιμάζεται να αναλάβει τους οίακες της εξουσίας, ούτε στρατιωτική δράκα που να κάνει το ίδιο. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής φρόντισε να διασφαλίσει το πολίτευμα ενάντια σε τέτοια ενδεχόμενα, ενώ συγχρόνως έπαιξε ρόλο στυλοβάτη στην ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ., και στη σημερινή μετεξέλιξή της. Στη θέση των «εθνοσωτήρων», με ή χωρίς γαλόνια, υπάρχει η δυνατότητα συμπαράστασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Θα είναι λάθος, όμως, να αφεθούμε παθητικά σ’ αυτήν ή να στραφούμε εναντίον της, όπως γίνεται ήδη ευρύτατα. Για άλλη μια φορά, ο κίνδυνος προέρχεται από μας: είτε στρεφόμενοι εναντίον του «απεχθούς χρέους» και απαιτώντας την …απαλλαγή μας από αυτό – με ότι αυτό συνεπάγεται – είτε επαναπαυόμενοι, για άλλη μια φορά στην έξωθεν φροντίδα: ότι κάπως, κάπου η Ε.Ε. θα είναι η τροφός μας που θα μας γλιτώσει. Έχοντας πάψει – ελπίζω- να πιστεύουμε σε εθνοσωτήριες προσωπικότητες, ο κίνδυνος είναι να βυθιστούμε παρασυρμένοι από την κυβερνητική αβουλία και την κοινωνική παθητικότητα, βοηθούσης της «αυτενέργειας» των βασιβουζούκων πάσης χρόας. Ο κοινοβουλευτισμός δεν κινδυνεύει προς το παρόν. Η δυναμική της αδράνειας, όμως, είναι τέτοια που μεσοπρόθεσμα μπορεί να εγκυμονούν κινδύνους που σήμερα δεν είναι ορατοί, αλλά δεν είναι ανύπαρκτοι.

 


[1] Friedrich von Hayek (1979, 1982) Law, Legislation and Liberty. Vol. II (1976, 1982) The Mirage of Social Justice. London: Routledge and Kegan Paul. F.A. Hayek (1960) The Constitution of Liberty. London: Routledge and Kegan Paul. – Ελλ. έκδ. (2008) Το Σύνταγμα της ελευθερίας. Μετάφρ. Ελένη Αστερίου. Επιμ. Γιώργος Αρχόντας. Αθήνα: Καστανιώτης & ΙΔΚΚ. Βλ. σ. 93 του αγγλικού ή σ. 157 του ελληνικού κειμένου. Στο βιβλίο αυτό ο Hayek αναλύει τη διαβρωτική επιρροή του κοινωνικού κράτους στους θεσμούς και τις νοοτροπίες σε όλο το 3ο μέρος του βιβλίου, κεφ. 17-24.


Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s