Όμορφα και αμεσοδημοκρατικά

Γ. ΑΡΧΟΝΤΑΣ

« Στην άμεση δημοκρατία, κερδισμένοι εντέλει δεν βγαίνουν οι πολλοί, αλλά αφ’ ενός οι πιο αποφασισμένοι, οι πιο ισχυροί και ηχηροί, και αφ’ ετέρου οι πιο λαϊκιστές – αρκεί κανείς να δει ποιοι οικονομολόγοι έχουν πέραση στις πλατείες.»

Όμορφα και αμεσοδημοκρατικά.

Να λοιπόν που η πλατεία στηρίζει με ψήφισμά της ανάμεσα στα άλλα και την απεργία της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ! Τι σημαίνει όμως αυτό; Προφανώς, αν οι Αγανακτισμένοι αμεσοδημοκράτες εννοούν αυτά που λένε, το ψήφισμα αυτό δεν αντιπροσωπεύει κανέναν άλλο πέρα από τους ψηφίσαντες, δηλαδή κάποιες εκατοντάδες ή έστω λίγες χιλιάδες άτομα. Αλλά και οι  υπόλοιπες αμεσοδημοκρατικές αποφάσεις των πλατειών δεν εκφράζουν κανέναν πέρα από τους ψηφίσαντες ή υπογράψαντες. Διαφορετικά φτάνουμε στο συμπέρασμα πως ακόμα κι οι αμεσοδημοκράτες κάποιους αντιπροσωπεύουν, κι αυτό το έχουν αποκηρύξει ως εξοβελιστέο.

Το αίτημα για άμεση δημοκρατία – που είναι η κυρίαρχη ερμηνεία του συνθήματος «πραγματική δημοκρατία τώρα!» – δεν γεννήθηκε βεβαίως στο κενό. Ήρθε να καλύψει ένα απολύτως υπαρκτό πρόβλημα πολιτικής νομιμοποίησης: η Κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ψηφίστηκε για να κάνει άλλα και κάνει τα αντίθετα. Είναι όμως όντως η άμεση δημοκρατία η καλύτερη, ή έστω εφικτή, λύση στα προβλήματά μας; Έχω ως προς αυτό δύο ιστορίες.

Ιστορία Πρώτη

Στα τελευταία χρόνια της χιλιετίας που μας πέρασε, σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο που θεραπεύει τις πολιτικές και κοινωνικές επιστήμες επί της λεωφόρου Συγγρού, ακουγόταν ηχηρό το αίτημα για κατάληψη. Μπορεί η κατάληψη να είναι αντισυνταγματική ως μέσο διαμαρτυρίας, όμως αφ’ ενός μια αυθαίρετη ερμηνεία του περί ασύλου άρθρου του Συντάγματος, αφ’ ετέρου οι απαράδεκτοι εκτελεστικοί νόμοι του άρθρου αυτού καθώς και η πρακτική δεκαετιών, είχαν πια δημιουργήσει τα δικά τους δεδομένα. Οι ευαγγελιστές της κατάληψης λοιπόν, θεωρώντας ότι οι νόμοι υπάρχουν για να σπάνε μπροστά στη βούληση της πλειοψηφίας, επικαλέστηκαν κατά τη συνήθειά τους την άμεση δημοκρατία. Συγκλήθηκε γι’ αυτό Γενική Συνέλευση με μόνο θέμα την κατάληψη. Από τους χιλιάδες ενεργούς φοιτητές του εν λόγω πανεπιστημίου συγκεντρώθηκε ο διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός των 1500, οι οποίοι και ψήφισαν κατά πλειοψηφία εναντίον της κατάληψης. Οι επίδοξοι καταληψίες δεν πτοήθηκαν. Συγκάλεσαν νέα Γενική Συνέλευση και μετά κι άλλη, κι ύστερα κι άλλη, με ρυθμό μία Συνέλευση κάθε τρεις ή τέσσερις μέρες. Σημειωτέον δε ότι η κάθε συνέλευση κρατούσε 4 με 5 ώρες και κάθε πρόταση για συμμάζεμα της διαδικασίας απορριπτόταν ως επίθεση στο δικαίωμα για έκφραση. Στο τέλος, οι μετριοπαθέστεροι αντικαταληψίες σιχάθηκαν να παρίστανται σ’ αυτά τα σόου και με τα πολλά η πρόταση για κατάληψη υπερψηφίστηκε.

Ιστορία Δεύτερη

Το ίδιο πανεπιστήμιο, κάποια χρόνια μετά, τελούσε υπό κατάληψη που είχε αποφασιστεί με παρόμοια διαδικασία. Έλα όμως που στο πλαίσιο ενός εργαστηριακού μαθήματος είχε κληθεί – πολύ πριν αρχίσει η κατάληψη – να παρουσιάσει τη δουλειά της μια ερευνήτρια από το εξωτερικό! Το εν λόγω μάθημα γινόταν σε χώρο εκτός του κεντρικού κτηριακού συγκροτήματος του Πανεπιστημίου και οι φοιτητές του μαθήματος, χωρίς να προηγηθεί είναι η αλήθεια ψηφοφορία, ήθελαν να γίνει η παρουσίαση. Όμως, ένα τέταρτο μετά την έναρξή του μαθήματος, εμφανίστηκαν στη αίθουσα πενήντα αμεσοδημοκράτες φοιτητές άλλων τμημάτων παρέα με γνωστό φοιτητοπατέρα καθηγητή – επίσης άλλου τμήματος – και φωνάζοντας συνθήματα ανακοίνωσαν ότι το μάθημα σταματά. Γιατί; «Διότι έτσι έχουν αποφασίσει οι συνάδελφοί σας στη Γενική τους Συνέλευση». Με πρωτοβουλία των φοιτητών που έκαναν μάθημα έγινε εκείνη τη στιγμή ψηφοφορία, που ομόφωνα αποφάσισε το μάθημα να συνεχιστεί. Οι καταληψίες ανένδοτοι! «Η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης υπερτερεί και είναι δεσμευτική». Κάποιος άρχισε να επιχειρηματολογεί: «Αφ’ ενός έχουμε την πλειοψηφική απόφαση μιας Γενικής Συνέλευσης για κατάληψη. Εντάξει. Πλειοψηφία όμως υπάρχει κι από κάτω, στους φοιτητές του μαθήματος – και μάλιστα ομόφωνη. Πλειοψηφία υπάρχει και παραδίπλα, στα αποτελέσματα των φοιτητικών εκλογών όπου οι φοιτητές – για τους δικούς τους λόγους – έδωσαν αθροιστικά ποσοστό 75% σε παρατάξεις που αντιτίθενται στην κατάληψη. Πλειοψηφία υπάρχει κι από πάνω, στους πολίτες αυτής της χώρας που εξέλεξαν τη συγκεκριμένη Κυβέρνηση για να εφαρμόσει την πολιτική με την οποία εσείς διαφωνείτε. Γιατί λοιπόν να δεχθούμε την πλειοψηφία επί του συνόλου που σας βολεύει; Εξάλλου η κατάληψη βάλλει εναντίον των δικαιωμάτων του έστω και ενός φοιτητή που θέλει να απολαύσει το δικαίωμα της χρήσης του δημόσιου αγαθού της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης». Το αντεπιχείρημα; «Η πολιτική είναι παιχνίδι εξουσίας και ο καθένας παλεύει με τα μέσα που διαθέτει για τους στόχους του». Αυτό ακριβώς. Όταν η αμεσοδημοκρατικά εκφραζόμενη αρχή της πλειοψηφίας αναδεικνύεται σε ικανή συνθήκη λήψης αποφάσεων από μόνη της, η βία απέχει ένα μόνο βήμα.

Η άμεση δημοκρατία είναι εφικτή σε μικρές κοινότητες ή ομάδες ατόμων. Κι εκεί υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχουν σαφείς διαδικαστικοί κανόνες και εγγυήσεις υπέρ των εκάστοτε μειοψηφιών. Ίσως, αν εφαρμοστεί σε μικρή κλίμακα – στις γειτονιές, τους συλλόγους γονέων και κηδεμόνων, τα δημοτικά διαμερίσματα, τις μικρές πόλεις – μπορεί να εμπλουτίσει τη δημόσια σφαίρα με υπευθυνότητα και συμμετοχική διάθεση, ιδιαίτερα αν οι μετέχοντες μπορούν να δουν τα αποτελέσματα της διαβούλευσής τους. Θέλει όμως κι εδώ προσοχή: εύκολα μπορεί να ξεφύγει σε ατέρμονες συζητήσεις και πολλοί μπορούν να βρουν καλύτερους τρόπους να περνάνε την ώρα τους, αφήνοντας εντέλει τους φανατισμένους να αποφασίζουν.

Σε κάθε περίπτωση, τα προβλήματα που παρουσιάζει η άμεση δημοκρατία όταν μιλάμε για κοινωνίες εκατομμυρίων ατόμων με περίπλοκα ζητήματα είναι ανυπέρβλητα. Και το χειρότερο απ’ όλα, είναι ακριβώς ότι επιτρέπει, ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι η καθ’ ημάς καθόλου ιδανική αντιπροσωπευτική δημοκρατία, τη δυνατότητα οι όποιες ομάδες πίεσης να επιβάλλουν την ατζέντα τους.  Κερδισμένοι εντέλει δεν βγαίνουν οι πολλοί, αλλά αφ’ ενός οι πιο αποφασισμένοι, οι πιο ισχυροί και ηχηροί, και αφ’ ετέρου οι πιο λαϊκιστές – αρκεί κανείς να δει ποιοι οικονομολόγοι έχουν πέραση στις πλατείες.

Αν λοιπόν στόχος είναι η καλύτερη, δικαιότερη, αποτελεσματικότερη διαχείριση των κοινών υποθέσεων και όχι το να βρούμε κάτι να κάνουμε τα βράδια, πρέπει αλλού να αναζητήσουμε τις θεσμικές αλλαγές που χρειάζεται η δημοκρατία μας. Ήτοι στη λογοδοσία, στους μετρήσιμους στόχους, στην ξεκάθαρη παρουσίαση των μέσων που οδηγούν στην επίτευξή τους, στον περιορισμό της ευχέρειας των φορέων της εξουσίας να την καταχρώνται, στην ουσιαστική προστασία των πολιτών έναντι της βίας της πλειοψηφίας και των ισχυρών ή ηχηρών μειοψηφιών.

Το πρόβλημα με άλλα λόγια δεν είναι το ποιος θα κυβερνά, αλλά το πώς αυτός που θα κυβερνά θα έχει όσο το δυνατόν μικρότερη δυνατότητα να κάνει κακό.

Με άλλα λόγια: Εγκληματικό το «λεφτά υπάρχουν» και εξοργιστικό το ότι η πλειονότητα των πολιτών αφέθηκε να εξαπατηθεί από αυτό. Αυτοκαταστροφική η στάση της ελληνικής κοινωνίας συνολικά μπροστά στην κρίση. Όμως οι αμεσοδημοκρατικές μπαρούφες του οικονομολόγου κ. Καζάκη, αν ποτέ εφαρμόζονταν, θα είχαν – κι όμως γίνεται! – πολύ πιο τραγικά αποτελέσματα, ή έστω πολύ πιο γρήγορα στην τραγικότητά τους. Κι απ’ ό,τι φαίνεται, η συντριπτική πλειονότητα των αμεσοδημοκρατών είναι έτοιμοι να αφεθούν να τους εξαπατήσει ο επόμενος δημαγωγός. Αρκεί να τους απευθύνεται από τις πλατείες.

Advertisements

2 Σχόλια on “Όμορφα και αμεσοδημοκρατικά”

  1. Ο/Η Euripides Ioannou λέει:

    Πότε θα καταλάβουμε ότι οι πλειψηφία υπάρχει για να αποφασίζει για πολιτικά θέματα – δηλαδή εκεί που υπάρχει ένα αξίωμα και άρα δεν μπορούμε όλοι να το καταλάβουμε – η πλειοψηφία αποφασίζει. Δεν είναι όμως νοητό – θα έλεγα είναι απαράδεκτο – να δίνουμε στις πλειοψηφίες την ευχέρεια να μας εξαναγκάζουν σε συμπεριφορές που δεν επιλέγουμε (π.χ. κλείσιμο σχολών ενάντια στη θέληση εκείνου που θέλει να παρακολουθήσει). Ιδίως δε όταν οι πλειοψηφίες διομορφώνονται ad hoc όπως γλαφυρά περιγράφεις με το παράδειγμα των αλλεπάλληλων συνελεύσεων.

    • Ο/Η Constantine Loukopoulos λέει:

      Δεν υπάρχει άμεση και έμμεση Δημοκρατία. Η Δημοκρατία είναι μια. Όταν εκλέγεις αντιπροσώπους και εκ των πραγμάτων τους εκχωρείς την εξουσία και δεν έχεις δημοκρατία, αλλά λαϊκά εκλεγμένη ολιγαρχία η οποία δεν θα κάνει τίποτα άλλο από το να προστατέψει τα δικά της συμφέροντα. Δεν μπορεί να κάνει και αλλιώς. Ένας εκλεγμένος εκπρόσωπος χρωστά πολλά σε οργανωμένα συμφέροντα. Δεν μπορεί να τα αγνοήσει. Δεν μπορεί να μην τους εξυπηρετήσει. Και αν αυτό σημαίνει να βλάψει τα συμφέροντα του λαού που τον εξέλεξε, θα το κάνει χωρίς δεύτερη σκέψη. Ο Μακιαβέλι έλεγε ότι δεν μπορείς να οφελήσεις τους λίγους και ισχυρούς χωρίς να βλάψεις τον λαό. Όντως αυτό στην πράξη είναι δύσκολο ως αδύνατο.

      Οι πιο πολλοί πολιτικοί είναι λαμόγια. Αυτό ακόμα και σε συνθήκες Δημοκρατίας (Άμεσης) δεν θα αλλάξει, γιατί ούτε εκεί θα εκλείψουν οι πολιτικοί, όπως δεν έγινε π.χ. στην Αρχαία Αθήνα όπου δεν έλειψαν τα λαμόγια. Ο Αριστοτέλης είχε κάνει την διάκριση της Δημοκρατίας από την Οχλοκρατία και η Δημοκρατία μπορεί να μετατραπεί σε Οχλοκρατία.

      Οι φοιτητές που περιγράφονται ανωτέρω όμως δεν είναι Όχλοκράτες ή Αμεσοδημοκράτες, είναι εκκολαπτόμενα κομματόσκυλα που ανατροφοδοτούν το σύστημα της έμμεσης Δημοκρατίας (που δεν είναι Δημοκρατία ούτως ή άλλως). Αυτοί μετά γίνονται πολιτικοί παίρνουν μίζες κλπ.

      Έτσι όπως λειτουργεί σήμερα το σύστημα, με δεδομένο το γεγονός πως οι εκπρόσωποι αναγκαστικά θα κοιτάξουν πρώτα τα συμφέροντά τους, σκεπτόμενοι ακόμα και το πολιτικό κόστος, η κατάσταση στην Ελλάδα δεν μπορεί να αλλάξει με τέτοιο σύστημα νομιζόμενης Δημοκρατίας.Επιπλέον όταν έχεις έναν εκπρόσωπο λαϊκά εκλεγμένο π.χ. τον πρωθυπουργό, είναι πιο εύκολο να τον εκβιάσεις, να κάνεις συνεννοήσεις κάτω από το τραπέζι, να τον πείσεις να ασκήσει την πολιτική που κάποιοι κύκλοι θέλουν κλπ. Με τον λαό σε μια Εκκλησία του Δήμου να επικυρώνει τις αποφάσεις θα είναι πιο δύσκολο να ελέγξεις έναν Πρωθυπουργό. Δεν θα έχει και τόσο νόημα.

      Σε τοπικό επίπεδο πολλά Δημόσια έργα που κοστίζουν 30.000 ευρώ και υπερκοστολογούνται στα 2.000.000 ευρώ θα σταματήσουν γιατί ο κόσμος θα αντιδράσει και έτσι θα κοπούν πολλά έξοδα του Δημόσιου Τομέα.

      Η διαφθορά δεν θα σταματήσει στην Άμεση Δημοκρατία, όπως δεν σταμάτησε στην Αρχαία Αθήνα, όμως ένα πολύ καλό παράδειγμα στην σύγχρονη εποχή αποτελεί η Ελβετία, όπου ένας πολίτης που διαφωνεί με έναν νόμο μπορεί να ζητήσει την αλλαγή του αν μαζέψει 40.000 υπογραφές, όπου η θητεία του προέδρου διαρκεί ένα χρόνο, προφανώς για να μην προλάβει να δικτυωθεί και να διαπλακεί, ούτε όμως και να έχει ανάγκη να το κάνει, και όπου οι πολίτες ψηφίζουν για το αν θα σκάψουν τον δρόμο τους προκειμένου να γίνουν δημόσια έργα.

      Η Βουλή δεν θα πάψει να υπάρχει στην Άμεση Δημοκρατία, όπως δεν έπαψε στην Αρχαία Αθήνα και στην Ελβετία. Στην Αρχαία Αθήνα όμως κάθε πολίτης μπορούσε να γίνει βουλευτής με κλήρο όπως γίνεται σήμερα με τους ενόρκους. Φυσικά η θητεία όλων των θεσμικών οργάνων δεν υπερέβαινε συνήθως το ένα έτος. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι τυχαία.

      Αν ο λαός δεν είναι ικανός να ψηφίσει για το καλό του, ούτε τα λαμόγια που κυβερνούν είναι ικανά. Εξ ορισμού είναι ανίκανα, αφού αναγκαστικά θα προστατέψουν πρώτα τα συμφέροντά τους. Γι’ αυτό φτάσαμε εδώ που φτάσαμε.

      Το σύστημα της Νομιζόμενης Δημοκρατίας απέτυχε παταγωδώς. ΌΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΒΙΩΣΙΜΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟ. Το σύστημα δεν είναι βιώσιμο. Καιρός να αλλάξει η σελίδα.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s