ΝΕΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΝΕΕΣ ΙΔΕΕΣ

Παρατηρώ γύρω μου διάφορα πρόσωπα που εμφανίζονται συχνά στο δημόσιο χώρο και πολύ πιθανόν να έπρεπε να αξιοποιηθούν ενόψει μεγάλων πολιτικών αλλαγών που προμηνύονται. Είναι πρόσωπα μη πολιτικά, εννοώ που δεν έχουν υποστεί πολιτική φθορά και έχουν, ως εκ τούτου, την έξωθεν καλή μαρτυρία. Εδώ, όμως, κάνει την εμφάνισή της η μεγάλη αντίφαση: ή θα πρέπει να βρουν ένα νέο, άφθορο, αλλά αδοκίμαστο σχήμα και να ρισκάρουν να μείνουν απέξω, ή να ενταχθούν σε ένα από τα υπάρχοντα κόμματα και να ρισκάρουν να φθαρούν από το «παιχνίδι της πολιτικής», αλλά και από την κακή φήμη που συνοδεύει όλο τον παλιό πολιτικό κόσμο.  Τον παλιό πολιτικό κόσμο που έχει φθαρεί ανεπανόρθωτα, όπως δεν παύουν να επαναλαμβάνουν ακόμα και οι πρωταγωνιστές του.

Ο παλιός πολιτικός κόσμος, όμως, έχει πάντα μεγάλη ανθεκτικότητα. Αλλά συχνά, λόγω θεσμικής ανεπάρκειας, οι έλληνες νομίζουν ότι πρέπει να αλλάξει εκ θεμελίων το πολιτικό σκηνικό. Εκείνο, όμως που προέχει είναι οι αλλαγές στους θεσμούς. Δεν είναι τα «παλιά κόμματα» που φταίνε, αλλά η πολιτική κουλτούρα που τα τροφοδοτεί και που δεν έχει ποτέ δώσει σημασία στην ποιότητα  και την ανάγκη σταθερότητας των θεσμών.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που έχει εφεύρει την έννοια του παλαιοκομματισμού. Δεν μεταφράζεται αυτή η λέξη, διότι εκφράζει ένα ιδιαίτερο ιστορικό βίωμα της χώρας μας, καθώς και μια βασική ανωριμότητα που προσφέρει κατάλληλο έδαφος για να καλλιεργείται η προσδοκία λύτρωσης από μια καινούργια πολιτική δύναμη, η οποία θα «σαρώσει» τον παλαιό πολιτικό κόσμο: ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Αλέξανδρος Παπάγος, οι συνταγματάρχες της επταετίας 1967-74, ο Ανδρέας Παπανδρέου, εμφανίστηκαν ως  λυτρωτές και ως εξολοθρευτές  του παλαιοκομματισμού. Ο τελευταίος, όμως, έχει γερά κόκκαλα. Ποτέ δεν εξολοθρεύθηκε πλήρως. Οι εξωκοινοβουλευτικές προσωπικότητας που δραστηριοποιούνται αυτή τη στιγμή στο χώρο της πολιτικής προσπαθούν να παρέμβουν, αλλά χωρίς να είναι σαφής ο ρόλος τους. Ας τους υποστηρίξουμε, εφόσον εκφράζουν την ανάγκη γνήσιας ανανέωσης. Αλλά ας κρατάμε και μικρό καλάθι.

Ο λόγος για τον οποίο πρέπει να είμαστε φειδωλοί στις προσδοκίες μας, δεν έχει να κάνει μόνο με τη συχνή διάψευσή τους στο παρελθόν. Δεν είμαι οπαδός αυτού του τύπου επαγωγικής σκέψης που θεωρεί ότι βάσει του παρελθόντος μπορεί να προβλεφθεί το μέλλον. Η φειδωλότητα στις προσδοκίες δημιουργίας νέας πολιτικής κατάστασης εμπνέεται από τη σκέψη ότι η αστάθεια και η αβεβαιότητα –  που είναι σύμφυτες με την κρίση που περνάμε – γεννούν μεσσιανικές φαντασιώσεις σε πολλούς,  που συνεπαίρνουν τους πιο ενθουσιώδεις και θερμοκέφαλους,  και υπέρμετρες ελπίδες ανανέωσης σε άλλους πιο μετριοπαθείς.

Οι πρώτοι νομίζουν ότι έρχεται η Μεγάλη Ανατροπή, ίσως η Επανάσταση – le Grand Soir, κατά τη γαλλική έκφραση. Είναι αυτοί που λένε ότι «οι λαοί» θέλουν επανάσταση. Δεν ξέρω ποιοι είναι «οι λαοί», πάντως αν είναι ο πολύς κόσμος, αυτός θέλει ομαλότητα και καλυτέρευση των συνθηκών ζωής του.  Τόσο απλά. Αλλά οι εμψυχωτές των ονειρώξεων αυτών, μπορούν και «βάζουν προβοσκίδα» στη δεξαμενή των μετριοπαθέστερων πολιτών που εναποθέτουν ελπίδες στην ανανέωση των θεσμών και του πολιτικού προσωπικού.  Και πιστεύουν στη δυνατότητα  μιας ριζικής και εκ θεμελίων τέτοιας μεταβολής. Η πανθομολογούμενη κρίση του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα γεννά την ιδέα της άμεσης μετάβασης σε ένα καινούργιο σύστημα . Το παλιό πεθαίνει, ζήτω το καινούργιο.

Το καινούργιο, όμως, αργεί να γεννηθεί, ακόμα και αν έχει πεθάνει το παλιό – που δεν έχει πεθάνει, έστω κι αν έχει τρωθεί καίρια. Οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές γίνονται βαθμιαία, ή τουλάχιστον διεισδύουν βαθμιαία στα νοοτροπίες των ανθρώπων. Παράδειγμα, η επιβίωση του φερετζέ στην Τουρκία, ογδόντα και πλέον χρόνια μετά την επίσημη κατάργησή του από τον Κεμάλ. Το άρρωστο πολιτικό μας σύστημα δεν επικράτησε ως κεραυνός εν αιθρία, αλλά βλάστησε σε έδαφος που οι πολιτικοί καλλιέργησαν με τους ψηφοφόρους τους, τους πολίτες, το κοινωνικό σύνολο. Επομένως, δεν μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη. Υπάρχουν πολλές και επίμονες πιέσεις για μείζονος κλίμακας μεταρρυθμίσεις  σ’ αυτό. Υπάρχουν αιτιάσεις για θεσμικές αλλαγές που να ευνοούν τη διαφάνεια και να καταπολεμούν τη διαφθορά. Πολλές είναι στη σωστή κατεύθυνση. Αλλά η προσδοκία μιας συνολικής αλλαγής είναι ουτοπική. Και κινδυνεύει να ταυτιστεί στα μυαλά ορισμένων με τις «μεσσιανικές» συσπειρώσεις, με γεύση ολοκληρωτισμού και εθνικού απομονωτισμού.

Η τελευταίες έχουν πέραση σήμερα, πολύ μεγαλύτερη από άλλες εποχές. Και έχουν κάτι κοινό με το μεσσιανισμό κινημάτων οπαδών της κλειστής κοινωνίας, είτε στην κεντρική Ευρώπη πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, είτε  σε πρωτόγονες κοινότητες της Μελανησίας, όπου αναπτύχθηκαν τα περίφημα cargo cults, στην κυριολεξία «λατρείες φορτίου».  Και στις δύο περιπτώσεις, στην ανεπτυγμένη κοινωνία της Γερμανίας και της Αυστρίας της δεκαετίας ’30, καθώς και στην Νέα Γουινέα στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι άνθρωποι προσχώρησαν σε δοξασίες περίεργες, πίστεψαν σε μια άμεσα επερχόμενη ολική μεταβολή του κόσμου και μαζί της, τη θεαματική καλυτέρευση της ζωής τους, μέσα από κάποια σωτήρια δράση.

Πολύ φοβάμαι ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι επιρρεπές σε ανάλογες ιδέες που συνδέονται με θεωρίες συνωμοσίας, δαιμονοποιήσεις προσώπων και λειτουργημάτων, και τη βεβαιότητα ότι κάποιοι  απέσπασαν δολίως αυτά που τους ανήκουν.  Σε καταστάσεις  πολιτικής αστάθειας και οικονομικής ένδειας, αυτές οι τάσεις μπορεί να πάρουν εκρηκτική μορφή. Η καταφορά κατά του παλιού πολιτικού κόσμου, δικαιολογημένη όσο ποτέ, μπορεί εύκολα να εκφυλισθεί σε χαοτικό μίγμα ολοκληρωτικής εναντίωσης στο δημοκρατικό πολίτευμα, εφόσον μαζί με τους ειλικρινείς ανανεωτές και εκσυγχρονιστές συνενωθεί και το ρεύμα κινημάτων με συγκεχυμένες επιδιώξεις ολικής  λύτρωσης.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, προσωπικά, υποστηρίζω κάθε καινούργια συσπείρωση με δείγματα ανάτασης, κάθε κίνηση  με δείγματα μεταρρυθμιστικής βούλησης –αρκεί να είναι σαφή  και διαφανή- και κάθε προσπάθεια συνένωσης τέτοιων κινημάτων με βάση κάποια κοινή δημοκρατική, φιλελεύθερη και μεταρρυθμιστική αρχή. Όμως, παράλληλα, διατηρώ σοβαρές επιφυλάξεις όταν τέτοιες προσπάθειες συνδέονται με μαξιμαλιστικές εξαγγελίες.  Είναι πολύ εύκολο, αν παρασυρθούν, μάλιστα, από την απήχηση που μπορεί να έχει η συνθηματολογημένη μορφή των τελευταίων, να αποτελέσουν εξ αντικειμένου στήριγμα σε κινήματα που αποσκοπούν σε παλινδρόμηση σε μορφές που ταιριάζουν στην κλειστή κοινωνία.

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s