ΠΟΙΟΣ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΟ («ΝΕΟ»)ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟ;

Ο φιλελευθερισμός δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι η ελευθερία είναι ριζωμένη στην παράδοση και στις νοοτροπίες των Ελλήνων. Δεν είναι τυχαίο ότι από το 1865 έχει θεσπισθεί ως εθνικός μας ύμνος ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού, όπως δεν είναι τυχαίο ούτε κοινό ότι η ιδέα της ελευθερίας είναι παρούσα υπό τη μια ή την άλλη μορφή  στα ονόματα τεσσάρων αθηναϊκών εφημερίδων. Και όμως, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας αποστρέφεται τον φιλελευθερισμό ή τον «νεοφιλελευθερισμό» όπως το αποκαλούν οι αντίπαλοί του.

Αυτή η χρήση του προθέματος «νέο-» αναφορικά με τη φιλελεύθερη ιδέα δεν είναι ούτε θεμιτή ούτε αθώα. Δεν είναι θεμιτή διότι αναφέρεται σε θεωρίες που εντάσσονται φυσιολογικά σε μια παράδοση η οποία έχει της ρίζες της στον Locke και στον Mill. Ο σύγχρονος φιλελευθερισμός έχει τις ίδιες ατομοκεντρικές προκείμενες με τον κλασικό φιλελευθερισμό και συμμερίζεται ανάλογους προβληματισμούς. Συνεπώς, έχουμε να κάνουμε με φιλελεύθερες και όχι με «νεο- φιλελεύθερες» ιδέες. Από την άλλη μεριά, ο όρος «νεοφιλελευθερισμός» υποβάλλει την ιδέα ότι οι φιλελεύθερες ιδέες είναι ιστορικά ξεπερασμένες και ότι οποιαδήποτε σύγχρονή τους έκφραση αποτελεί προσπάθεια αναβίωσης μιας πεπαλαιωμένης αρχής. Γι αυτό και η χρήση του όρου αυτού δεν μπορεί να θεωρηθεί αθώα.

Βέβαια, τα ονόματα που δίνει κανείς  στις διάφορες έννοιες που χρησιμοποιεί είναι συμβατικά και δεν αποτελούν «ουσίες». Όμως, οι όροι με τους οποίους   ονοματίζονται οι ιδέες είναι φορείς κοινωνικής εμπειρίας και επομένως έχουν συχνά συμβολική φόρτιση. Η τελευταία είναι άσχετη με την επιχειρηματολογία που υπηρετούν, όμως ανταποκρίνονται σε ορισμένες προσδοκίες στα μέλη μιας ιδεολογικής κοινότητας που ταυτίζονται με συγκεκριμένους πολιτικούς στόχους.

Στην προκειμένη περίπτωση ο στόχος είναι η δαιμονοποίηση της φιλελεύθερης ιδέας, είτε στο όνομα παραδοσιακών είτε στο όνομα προοδευτικών αρχών.  Ο λόγος γι αυτό είναι απλός. Οι κάθε είδους κολεκτιβιστές δεν έχουν εμπιστοσύνη στην ελευθερία και κρίση του ατόμου. Διαστρέφουν ή καταπολεμούν ανοιχτά το μήνυμα του  Διαφωτισμού, που είναι η χειραφέτηση του ώριμου ανθρώπου από τον πατερναλισμό εξουσιαστικών κηδεμόνων. Και χρησιμοποιώντας ως φόβητρο τον ανταγωνισμό, την ελευθερία των αγορών και τους κινδύνους για την απασχόληση, ενισχύουν τη φυσιολογική αγοραφοβία του κοινού και το αίσθημα ανασφάλειας που γεννά ο νέος παγκοσμιοποιημένος  χώρος  που αναδύεται  σήμερα.

Η ιδέα της ελευθερίας συνδέθηκε με το δημοκρατικό κίνημα για περιορισμό της κεντρικής εξουσίας . Αυτό είχε ως φυσικό επακόλουθο την κατάργηση των προνομίων της αριστοκρατίας και την ισότητα ενώπιον του νόμου. Έτσι δημιουργήθηκε η σύγχρονη ανοιχτή  κοινωνία που συνδέεται με τον πολιτισμό της νεωτερικότητας, το δυναμισμό και την παγκοσμιότητα της οικονομίας και τις δημοκρατικές ελευθερίες.

Σε ένα τέτοιο ανοιχτό σύστημα, οι κοινωνικές τάξεις δεν είναι νομοκατεστημένεςς, αλλά ανοιχτές. Δεν υπάρχουν «ταξικά προνόμια», υπάρχουν μόνο διαφοροποιημένες και εναλλασσόμενες εισοδηματικές δυνατότητες.  Ανισότητες δημιουργούνται αναπόφευκτα, εφόσον οι συναλλαγές είναι ελεύθερες. Η ανάγκη κρατικής μέριμνας υφίσταται, όχι για να εξαφανίσει τις ανισότητες αστυνομεύοντας την παραγωγή και διανομή του πλούτου, αλλά για να παρέχει ένα δίκτυο ασφαλείας που χρειάζονται όσοι βρίσκονται εκτός μηχανισμών αγοράς. Και αυτοί πάντα θα υφίστανται, γι αυτό και πάντα θα υπάρχει ανάγκη αναδιανεμητικής διαδικασίας. Αυτό, όμως, είναι εντελώς ξεχωριστό θέμα από τον εξισωτισμό ως κοινωνικό χρέος.

Η μεγάλη πρόκληση για το σύγχρονο φιλελευθερισμό δεν είναι η ξεπερασμένη ιδέα του εξισωτισμού που συνδέεται με την έφεση ανακατανομής και την εξουσιαστική ακράτεια των υπέρμαχων του κρατισμού, αλλά με την ανάγκη αντιμετώπισης του φόβου της ανασφάλειας από τον οποίο διακατέχεται ο σύγχρονος άνθρωπος. Η αρχή του ζην επικινδύνως δεν υιοθετείται εύκολα από τον μέσο λογικό άνθρωπο, ακόμα  και σε κοινωνίες όπου επικρατεί ο τυχοδιωκτισμός. Επομένως, ο φιλελεύθερος πολιτικός λόγος οφείλει να τονίσει το γεγονός ότι η ασφάλεια είναι ένα αγαθό που μπορεί να προσφέρει είτε ο ιδιωτικός είτε ο δημόσιος τομέας, αφήνοντας στον πολίτη τη δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε πολλαπλές προσφορές στην αγορά.

Συγχρόνως, η μεγάλη δύναμη  της φιλελεύθερης ιδέας έγκειται σε ένα διπλό πλεονέκτημα που έχει έναντι των αντιπάλων της. Το πρώτο συνίσταται στο ότι είναι αυτό-εφαρμόσιμη και αδιαμεσολάβητη, ενώ η εφαρμογή οποιασδήποτε άλλης αρχής απαιτεί την εξεύρεση κατάλληλων και έμπιστων φορέων που θα την επιβάλλουν. Το δεύτερο έχει να κάνει με τα ορατά πολιτικά και οικονομικά αποτελέσματα της εφαρμογής της. Στα ανελεύθερα καθεστώτα δεσπόζει η οικονομική αθλιότητα, ενώ η ευημερία εξασφαλίζεται στα ελεύθερα καθεστώτα με ελεύθερες οικονομίες. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για το οποίο ο φιλελευθερισμός, κατακτά έδαφος, όσο και αν δαιμονοποιείται  από τους αντιπάλους του.

Advertisements

9 Σχόλια on “ΠΟΙΟΣ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΟ («ΝΕΟ»)ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟ;”

  1. Ο/Η Σπήλιος Κουβέλης λέει:

    Ο νεοφιλελευθερισμός είναι οικονομική θεωρία, ενώ ο φιλελευθερισμός είναι κυρίαρχα πολιτική θεωρία.
    Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι άμοιρος παρεμβάσεων, και δεν εφαρμόζεται με «φυσικό» τρόπο. Παράδειγμα, ένας πυλώνας του νεοφιλελευθερισμού που αποκαλείται «απορρύθμιση» (deregulation). Η απορρύθμιση προυποθέτει τη ρύθμιση, την οποία υποτίθεται «θεραπεύει».
    Δεν χρειάζεται να αναφερθώ στο πού οδήγησε η απορρύθμιση του τραπεζικού συστήματος των ΗΠΑ στη δεκαετία του 2000. Ακόμα ο πλανήτης (και φυσικά η Ελλάδα) πληρώνει τις συνέπειές της.
    Ένα πράγμα που μας έμαθε η ιστορική πορεία του μαρξισμού είναι ότι οι θεωρίες δεν λύνουν προβλήματα, οι άνθρωποι τα λύνουν. Σε κάθε περίπτωση πρέπει ο πολίτης και κατ’ επέκτασιν ο ηγέτης να σταθμίσει την κατάσταση και να κάνει το σωστό, με βάση φυσικά και το ιδεολογικό του υπόβαθρο, αλλά όχι δογματικά προσκολλημένος σε αυτό.
    Προσωπικά θεωρώ ότι η Ελλάδα σήμερα θα μπορούσε να ωφεληθεί πολύ από μιά νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση. Αν όμως ζούσα σε μιά χώρα με ισχυρή κοινωνία πολιτών και παράδοση κοινωνικής αυθύνης, σίγουρα θα προέκρινα ένα διαφορετικό » μίγμα» (για να χρησιμοποιήσω τη λέξη αυτή του συρμού). Η χώρα μας χρειάζεται λιγότερο κράτος, άλλες χώρες χρειάζονται λιγότερη ασυδοσία του κεφαλαίου. Δεν είναι ιδεοληψία, είναι ψυχρή ανάγνωση, είναι troubleshooting.
    Οι οικονομικές θεωρίες δεν φτιάχτηκαν για να τις υπηρετούν οι άνθρωποι , αλλά για το ακριβώς αντίθετο. ίσως όλη αυτη η παρεμβασή μου τελικά να είναι μιά συνηγορία υπέρ της νεο-εθνικής προσέγγισης, με την έννοια της διαροροποιημένης οικονομικής δομής από χώρα σε χώρα.

  2. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε Σπήλιο,

    Ο «νεοφιλελευθερισμός» δυστυχώς δεν είναι παρά μια λέξη – μομφή στην επικοινωνιακή φαρέτρα της Αριστεράς. Την επόμενη φορά που θα ακούσεις τη λέξη, ζήτα απ’ αυτόν που την εκφέρει να στην ορίσει – είναι απολαυστική εμπειρία!

    Από κει και πέρα, ο οικονομικός φιλελευθερισμός σε όλες τις μορφές του δεν ταυτίζεται με το laissez-faire. Η απορρύθμιση αφορά κυρίως αποκατάσταση της νομοκρατίας, δηλαδή κανόνες οικονομικής δράσης καθολικούς και γενικούς που θα αφαιρούν τη δυνατότητα διαπλοκής οικονομικής και πολιτικής εξουσίας – της διαπλοκής εκείνης που είχε ως συνέπεια τόσο την παγκόσμια όσο και την εγχώρια πρόσφατη κρίση.

    Ακόμα, πιστεύω ότι η ανάγκη αντιμετώπισης ιδιαίτερων τοπικών προβλημάτων δεν είναι ασύμβατη με κάποιες καθολικές αρχές, όπως αυτή της διάκρισης πολιτικής και επιχειρηματικότητας που περιέγραψα παραπάνω. Τουναντίον μάλιστα! Αν αρχίζει κανείς τις εκπτώσεις στις γενικές αρχές, τότε σύντομα οι εξαιρέσεις γίνονται ο θλιβερός κανόνας.

    Τέλος, θίγεις όντως ένα πρόβλημα οικονομικής θεωρίας που αφορά τις (σημαντικές) διαφορές ανάμεσα στην Σχολή του Σικάγο και τους Αυστριακούς (και οι δύο «νεοφιλελεύθεροι» για τους τσουβαλιαστές) ως προς τα θεμιτά όρια της πολιτικής δράσης στην οικονομία. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα και επιφυλάσσομαι να τα πούμε από κοντά όβερ κόφη!

    Γιώργος Αρχόντας.

  3. Ο/Η Σπήλιος Κουβέλης λέει:

    Aγαπητέ Γιώργο,

    Να σχολιάσω επιγραμματικά κάποια από αυτά που θέτεις:

    -Συμφωνώ ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι λέξη-φετίχ γιά την αριστερά! Είναι απολύτως έτσι, και όντως το λένε γιά να το λένε, η γιατί ακούγεται ωραία.

    – Ισως λόγω της διαφοράς μας στην ηλικία, ίσως και για βαθύτερους λόγους, ανατριχιάζω όταν ακούω γιά αρχές που και καλά δεν επιδέχονται εκπτώσεις! Μπρρρρ! Ολα επιδέχονται εκπτώσεις και αναθεωρήσεις, όλα επιδέχονται γκρέμισμα και ξαναχτίσιμο! Η μόμη σταθερά του συτήματος πρέπει να είναι η πολιτική με ηθικό έρεισμα και με «sense of leadership».Αυτό λείπει στις μέρες μας, και όχι η προσήλωση στο «πράσινο βιβλίο της φιλελέυθερης ή όποιας άλλη θεωρίας. Το μπάχαλο που ζούμε δεν οφείλεται στις «εξαιρέσεις» των κανόνων, αλλά στην έλληψη οποιασδήποτε αξιακής συγκρότησης του ελληνικού πολιτικού προσωπικού, αλλά φυσικά και των πολιτών των ίδιων.

    -‘Οσο για τα όρια της πολιτικής δράσης στην οικονομία, η ίδια η ζωή (που λέγανε παλιά οι κομμουνιστές) μας έδειξε το δρόμο. Ο ρυθμιστικός ρόλος του κράτους είναι απαραίτητος για την άμβλυνση των κρίσεων και των κοινωνικοοικονομικών τους επιπτώσεων. Οι ΗΠΑ για παράδειγμα έχουν μιά μεγάλη φαρέτρα κρατικών σταθεροποιητικών παρεμβάσεων στο σύνολο της οικονομίας, χωρίς όμως να απεμπολούν την φιλελέυθερη ταυτότητά τους. Οι ευρωπαίοι, μολονότι «σοσιαλιστότεροι» κατ ‘ονομα, έχουν μικρή φαρέτρα παρεμβάσεων στις κρίσεις, και πιό διαδαλώδεις διαδικασίες που στην πράξη ακυρώνουν συχνά τις όποιες ρυθμιστικές παρεμβάσεις. Αρα λοιπόν, η αποτελεσματικότητα είναι αυτή που κρίνει τη μέθοδο, και όχι ο βαθμός «φιλελευθερότητάς» της.

    -Κλείνοντας, είναι γνωστό το τι χρειάζεται να γίνει σε μιά χώρα όπως η Ελλάδα. Είτε είναι κανείς έντιμος σοσιαλιστής ,είτε είναι έντιμος φιλελεύθερος. Και ένα μικρό παιδί μπορεί να σου πεί τι χρειάζεται να γίνει. Μας λείπει απλά η ηγεσία που θα μπορέσει να τα βάλει ακόμα και με το κάκό κομμάτι του ίδιου της του εαυτού, που θα χτυπήσει το χέρι στο τραπέζι την ώρα όμως που δεν θα το βλέπουνε οι κάμερες, γιατί μόνο τότε μετράει. Και που θα έχει τη δύναμη να πεί στο λαό ότι το μέλλον της πατρίδας είναι πάνω από τη συνταξούλα και το μισθουλάκο του. Απλό δεν είναι? Αλλά και τόσο σύνθετο!

  4. Ο/Η Σωτήρης Χιωτάκης λέει:

    Αγαπητοί φίλοι,
    ο νεοφιλελευθερισμός είναι κάτι σαν τον κομμουνισμό. Δεν έχει εφαρμοστεί πουθενά, ούτε καν στις ΗΠΑ, όπου ο παρεμβατισμός είναι προφανής – και …πρωτοφανής – όταν τίθενται εν κινδύνω τα συμφέροντα μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων στο πλαίσιο της λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς.

    Στους λαούς – ακόμη και στον ανώριμο ελληνικό λαό – αυτό έχει γίνει πλήρως κατανοητό. Εξ και τα τραγικά χαμηλά ποσοστά της Ντόρας, παρά την εντυπωσιακή της προβολή από τα τηλεοπτικά ΜΜΕ. Εξ ου και η πλήρης εξαφάνιση πολιτικών όπως ο Στέφανος Μάνος ή η «θεωρητικοποίηση» άλλων, όπως ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος.

    • Ειδικά για την Ελληνική φοβία κατά του Φιλελευθερισμού, νομίζω ότι ευθύνεται η βαθιά πεποίθηση του νεο-έλληνα οτι τελικά δεν γίνεται να υπάρξει μια κοινωνία δικαίου στον τόπο. Έτσι τη ρητορική περί φιλελευθερισμού την εκλαμβάνει ως ένα μοντέλο που θα τον αποκλείει από το πάρτυ. Σε αυτό λέει όχι ο Έλληνας και όχι στον Φιλελευθερισμό!

      • Ο/Η Ratio Vincit λέει:

        Έχετε δίκιο, ιδίως στο φόβο αποκλεισμού από το πάρτυ. Αλλά εκεί βρίσκεται η ουσία της όλης υπόθεσης. Το «πάρτυ» είναι, πιο απλά, το ΤΖΑΜΠΑ. Το ΤΖΑΜΠΑ σημαίνει ότι πληρώνει κάποιος άλλος: κάποιος καλός κρατικός φορέας, ή κάποιος κακός που υποχρεώνεται να πληρώσει για τους άλλους. Το ΤΖΑΜΠΑ, λοιπόν, απαιτεί να ευνοηθούν ΠΡΟΣΟΔΟΘΗΡΕΣ, δηλαδή εκείνοι υπέρ των οποίων θα πληρωθούν φόροι υπέρ τρίτων, θα πάρουν επιδόματα, θα προστατευθούν τα επιχειρηματικά τους στυμφέροντα με ειδικές ρήτρες κλπ. Ο φιλελευθερισμός καταγγέλλει αυτά ως διαπλοκή και εστίες διαφθοράς, αλλά και ως θεσμικά εμπόδια στην οικονομική ανάπτυξη. Αυτός που (νομίζει ότι) έχει να οφεληθεί από το ΤΖΑΜΠΑ – δηλαδή, το 80-90% – θα πάρει θέση ενάντια στο φιλελευθερισμό.
        Δ.Δ.

    • Ο/Η Ratio Vincit λέει:

      Συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό. Ο φιλελευθερισμός δεν μπορεί να κερδίσει οπαδούς παρά μόνο με επιχειρήματα. Αλλά η πολιτική αρένα στην Ελλάδα είναι χώρος εκτόξευσης συνθηματολογημένων υποσχέσεων, απειλών και χαρακτηρισμών. Οι περισσότεροι συμπατριώτες μας δεν ξέρουν καν τι είναι ένα επιχείρημα, τι σημαίνει μια λογική αναίρεση επιχειρήματος, σε τι συνίσταται η κύρωσή τοιυ κλπ. – Οι Μάνος, Ανδριανόπουλος και Ντόρα Μπακογιάννη περιθωριοποιούνται και για πρόσθετους λόγους που σχετίζονται με δικούς τους χειρισμούς και άτυχες συγκυρίες του πολιτικού παιχνιδιού.
      Δ.Δ.

  5. Ο Φιλελευθερισμός είναι η ιδεολογία που ήδη επικρατεί σε παγκόσμιο επίπεδο, γιατί απλούστατα, είναι η ιδεολογία που αξιοποιεί το μεγαλύτερο από τα κίνητρα του ανθρώπου, τον ανταγωνισμό. Στη Χώρα μας δεν πιστεύω ότι θα επιβληθεί ποτέ αυτούσια, αλλά πάντα ωστόσο είτε λόγω Ευρώπης, είτε λόγω αντιγραφής τα Ελληνικά κόμματα θα επιθυμούν να εφαρμόζουν φιλελεύθερες πολιτικές ίσα ίσα για να κλέψουν τις εντυπώσεις και τίποτε άλλο. Ωστόσο ποτέ δεν πρόκειται κανένα κόμμα στην Ελλάδα να σχηματίσει Κυβέρνηση έχοντας σημαία του τον Φιλελευθερισμό, κι αυτό για πολλούς λόγους. Δυστυχώς δεν ζούμε σε μια συνειδητοποιημένη κοινωνία, ελεύθερου Δημοκρατικού διαλόγου, ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία η επιχειρηματολογία δεν έχει καμιά αξία, και όλοι αναλίσκονται στο να εκτοξεύουν ταμπέλες και διαπιστώσεις μόνο!

    • Ο/Η Ratio Vincit λέει:

      Δυστυχώς έχετε δίκιο. Αλλά εδώ βρίσκεται και η πηγή ενός λάθους που διαπράττουν πολλοί φιλελεύθεροι συμπολίτες μας. Εφόσον ο φιλελευθερισμός – όπως πολύ ορθά τονίζετε- δεν μπορεί ποτέ να γίνει μαζικά δημοφιλής, γιατί να σχηματίζονται κόμματα ελπίζποντας ότι κάποτε θα έροθν οι άνθρωποι μαζικά να εκλέξουν φιλελεύθερες κυβερνήσεις; Γιατί να μην προσπαθήσουν βαθμηδόν να επηρεάσουν το καλύτερα πληροφορημένο τμήμα της κοινής γνώμης, ίσως και πρόσωπα σε κέντρα αποφάσεων, ώστε επιλεκτικά και μεμονωμένα, έστω, να εφαρμόζονται φιλελεύθερες πολιτικές;


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s