Εθνικοί γκουρού και βιομηχανία του κενού

Γκουρού στην ινδική παράδοση είναι ο δάσκαλος και καθοδηγητής.  Στις δυτικές χώρες ο όρος έχει και μια αρνητική συνδήλωση αφέλειας εκ μέρους των οπαδών του ή/και αγυρτείας του ιδίου. Λειτουργεί ως «νοητάρχης» – λίγο φιλόσοφος, λίγο προφήτης – ως πνεύμα που. Οι εύπιστοι του αποδίδουν ιδιότητες, αν όχι παντογνωσίας, ασφαλώς όμως γνωστικής παναρμοδιότητας όσον αφορά τα παρόντα και τα μέλλοντα στο οικείο περιβάλλον.

Πολλοί σημαντικοί στοχαστές στην ιστορία της δυτικής σκέψης λειτούργησαν ως πνευματικοί γκουρού με αυτήν την έννοια.  Αυτό έγινε συχνά άθελά τους: δεν θέλησαν να δημιουργήσουν κάποιον «-ισμό» στο όνομά τους. Παρά τα εκατομμύρια οπαδούς που ορκίστηκαν επί δεκαετίες στο όνομά του, ο Καρλ Μαρξ είχε πει επανειλημμένως  απευθυνόμενος στο γαμπρό του Paul Lafargue  «το βέβαιο είναι ότι δεν είμαι μαρξιστής»[1]. Μεγάλοι επιστήμονες και φιλόσοφοι όπως ο Adam Smith, ο Charles Darwin, ο Albert Einstein , ο Bertrand Russell, ο John Maynard Keynes, ο Friedrich von Hayek, o Karl Popper, ασφαλώς δημιούργησαν σχολές σκέψης στην ειδικότητά τους, αλλά ποτέ δεν διανοήθηκαν να γίνουν γκουρού, δηλαδή,  προφήτες με τη γενική έννοια, δηλαδή, καθοδηγητές και κήρυκες.  Ακόμα και στις περιπτώσεις δημοσίων διανοουμένων όπως ο Bertrand Russell, ο JeanPaul Sartre και ο Noam Chomsky,  οι οποίοι εντάχθηκαν σε κινήματα που επέλεξαν να υπηρετήσουν, δεν το έκαναν ως προφήτες και γκουρού, δηλαδή, ως άρχοντες του επιστητού[2].

Και στην Ελλάδα; Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται η εξής πρωτοτυπία. Ελλείψει  «εθνικών σωτήρων», «εθναρχών» και άλλων θεοποιημένων οντοτήτων αναφύονται εδώ και καιρό Ersatz προφήτες και νοητάρχες, επί το πλείστον διανοούμενοι γιαλαντζί, από το χώρο του θεάματος : του θεάτρου, του κινηματογράφου, του τραγουδιού. Ο λόγος γι αυτό  είναι ότι «εις την φυγόπονον Ελλάδα» όπως έγραφε ο Εμμανουήλ Ροΐδης, οι άνθρωποι δεν επιδίδονται στην ανάγνωση βιβλίων, αλλά μάλλον στο θέαμα.  Αυτό επιτάθηκε στη διάρκεια μιας τριακονταετίας λαϊκισμού .

Η εθνική μας κουλτούρα αντλεί τις παραστάσεις της από το παλκοσένικο, την τηλεοπτική ή κινηματογραφική οθόνη, το γήπεδο. Ο λαϊκός αοιδός, ο τραγουδοποιός, ο θεατρικός ή/και τηλεοπτικός γελωτοποιός, γίνεται απόλυτα αποδεκτός σε ρόλο εθνικού γκουρού, ο οποίος κατέχει κάποιο ανεπίγνωστο γνωστικό προνόμιο να διαβάζει σωστά «τα σημεία των καιρών». Ειδικά αν είναι καλλιτεχνικός δημιουργός.

Οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι κακοί, στο είδος του, ο καθένας, αλλά αντίθετα από το Λουμίδη, δεν περιορίζονται σ’ αυτό. Έτσι, έξοχος τραγουδιστής αποφαινόταν κάποτε επί του γλωσσικού ζητήματος, καταφερόμενος κατά του μονοτονικού. Διάσημος ηθοποιός δίκασε και καταδίκασε στη «χλεύη των λαών» τον Πρόεδρο Κλίντον στην Πλατεία Συντάγματος το 1999. Υπερήλικας μουσικοσυνθέτης κηρύσσει «εθνική επανάσταση».  Στο ίδιο μήκος κύματος, γνωστός σκηνοθέτης, στην αρχή της κρίσης, παρουσιάστηκε σε τηλεοπτικό κανάλι και με περίσσια θεατρικότητα έκανε τη βαρύγδουπη δήλωση ότι οι Γερμανοί έχουν μέσα στα γονίδια τους το Άουσβιτς, ενώ οι έλληνες έχουν τον Παρθενώνα.

Δεν θέλω να σχολιάσω την ίδια τη δήλωση: οποιοσδήποτε  σχολιασμός κινδυνεύει να νοθεύσει  τη διαμαντένια –ή σμαραγδένια –  καθαρότητα της βλακείας που την εμπνέει. Με ενδιαφέρει κυρίως να απαντηθεί το εξής : τι ιδέες πρυτάνευσαν στη σκέψη αυτών που σκέφθηκαν να τον καλέσουν; Ασφαλώς έκριναν ότι ως καλλιτεχνικός δημιουργός «βλέπει μακρύτερα» από μυωπικούς τεχνοκράτες και άλλους και στενόμυαλους ειδικούς. Και έχει το τεράστιο πλεονέκτημα ότι λέει στον Έλληνα αυτά που θέλει να ακούσει, χωρίς να καταπονείται το πνεύμα του.

Εθνικός γκουρού, προφήτης, θεωρός, διδάσκαλος του έθνους, γνώστης των «σημείων των καιρών» : μορφές εθνικής αγυρτείας που εκτρέφει η απουσία θεσμών και η έλλειψη παιδείας στον τόπο μας. Είναι μορφές που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της βιομηχανίας του κενού – μιας βιομηχανίας που, δυστυχώς δεν είναι εξαγώγιμη. Προορίζεται αποκλειστικά προς εσωτερική κατανάλωση στη χώρα που κατοικείται από τον ευφυέστερο λαό του κόσμου, όπως ο ίδιος λέει –ασφαλώς μετά λόγου γνώσεως.

 


[1]  « Ce qu’il y a de certain, c’est que moi, je ne suis pas marxiste » http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.collectif-smolny.org/article.php3?id_article=1343#nh9&title=L%E2%80%99%C3%A9dification%20d%E2%80%99une%20doctrine%20marxiste

[2] Επί πλέον, ασφαλώς και αυτές τους οι δραστηριότητες δεν αποτελούν τη σημαντικότερή τους προσφορά στο δημόσιο χώρο του πνεύματος.

Advertisements

3 Σχόλια on “Εθνικοί γκουρού και βιομηχανία του κενού”

  1. Ο/Η Σπήλιος Κουβέλης λέει:

    Εξαιρετικό το άρθρο!
    Βέβαια, ο Μίκης Θεοδωράκης δεν ξεπετιέται με το να τον πείς «υπερήλικα μουσικοσυνθέτη». Είναι μιά ζωντανή ιστορία των τελευταίων 70 χρόνων της Ελλάδας, ιστορία και πολιτική και μουσική. Ο Μίκης είναι για την Ελλάδα κάτι σαν το cd που έβαλε η NASA στο Voyager γιά να καταλάβουν το γήινο πολιτισμό οι εξωγήινοι. Ο Μίκης είναι οι αντιφάσεις μας, το μεγαλείο της μουσικής,το μεγαλείο της αντίστασης σε τυρρανίες και κατοχές, αλλά και η άλλη όψη μας, η ξενόφοβη, η εριστική, η μανιχαιστική ευκολία του να γκρεμίζουμε χωρίς να χτίζουμε, του να στήνουμε με το μυαλό μας ανεμόμυλους και να τους πολιορκούμε τη στιγμή που η ουσία είναι αλλού.
    Ο Μίκης έιναι ο μοναδικός ίσως καλλιτέχνης και πολιτικός στον κόσμο που πρόλαβε να κάνει πολλές φορές τον κύκλο «φυλάκιση-αποθέωση». Ολοι οι άλλοι τον κάνανε μιά φορά, είτε με αυτή τη σειρά είτε με την ανάποδη. Κανένας όμως δεν τον έκανε επαναληπτικά. Από όλη αυτή την ταλαιπωρία απόμεινε ένας άνθρωπος εθισμένος στη μεγαλοστομία, που δυστυχώς ανέβηκε και κατέβηκε βουνά ολόκληρα, αλλά ποτέ του δεν μπόρεσε να ξεχωρίσει τα μικρά από τα μεγάλα.
    Η μουσική του, όμως, μαζί με τη φόρτιση της εποχής της είναι σκέτο μεγαλείο. Ποτέ κανείς δεν απογείωσε τόσο την ποίηση γράφοντας πάνω της νότες.
    Κλείνω με μιά ατάκα του μακαρίτη του Γρηγόρη Λαμπράκη, που απαντώντας σε κάποιες καταγγελτικές για το Μέγαρο δηλώσεις του Θεοδωράκη, είπε:
    «Δεκαετίες ολόκληρες ο Μίκης μας έχει διδάξει να ανοίγουμε διάπλατα τα αυτιά μας για να ακούμε τη μουσική του, αλλά και να τα κλείνουμε όταν κάνει δηλώσεις».

    • Ο/Η Ratio Vincit λέει:

      Δεν διαφωνώ για την καλλιτεχνική ποιότητα του ΜΘ, και το άρθρο μου δεν την έθιξε. Αποτελεί, όμως, άλλο και διακριτό θέμα από την κίνησή του με τη Σπίθα, τις παλινδρομήσεις του και τις αντισημιτικές δηλώσεις του που ρεζιλεύουν τον ίδιο και τη χώρα του. Υπάρχει και η επιλογή του να συγκεντρωθεί κανείς στα θέματα της αρμοδιότητάς του. Το θέμα μου, όμως, δεν ήταν ούτε ο ίδιος Θεοδωράκης, ούτε των υπολοίπων στους οποίους που αναφέρθηκα, αλλά στους «πιστούς» που τους ακολουθούν. Μπορεί να εκτιμώ χίλιες φορές το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ ως ποιητική ή/και μουσική δημιουργία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα ακολουθήσω τα κελεύσματα ή ότι θα εμπιστευθώ την κρίση είτε του Ελύτη, είτε του Θεοδωράκη. Ασφαλώς και είναι μέσα στα δικαιώματα του καθενός εξ αυτών, να με προτρέψουν να ακολουθήσω τα βήματά τους στις ατραπούς της Πολιτικής Άνοιξης ο ένας, και σ’εκείνες του ΚΚΕ (και αλλού) ο άλλος. Μη πιστεύοντας ότι αυτοί ξέρουν καλύτερα από άλλους, δεν τους ακολουθώ ανεξέταστα. Όποιος διαθέτει κριτική σκέψη προσχωρεί κάπου, όταν η λογική του του το ζητήσει, όχι όταν ένας γκουρού τον «εμπνέει». Υπάρχει, όμως, κάτι στην τελευταία παράγραφο του σχολίου σας που δεν καταλαβαίνω. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1963. Ο ΜΘ έγινε πολιτικά διάσημος κινητοποιώντας τη νεολαία της Αριστεράς τότε, τους περίφημους Λαμπράκηδες. Εκεί οικοδόμησε την πολιτική του σταδιοδρομία. Ο Λαμπράκης ήταν νεκρός πολύ πριν αρχίσει ο Θεοδωράκης να προβαίνει σε δηλώσεις. Εξελέγη βουλευτής το 1964 για πρώτη φορά. Το δε Μέγαρο κτίστηκε τη δεκαετία του ’90. Κάποιο λάθος πρέπει να έχετε κάνει ή εγώ να συλλαμβάνω κάτι δικό σας λανθασμένα.

      • Ο/Η Σπήλιος Κουβέλης λέει:

        Εχετε δίκιο. Εκ παραδρομής έγραψα Γρηγόρης αντί… Χρήστος. Αλλωστε αναφερόμουνα σε διαμάχη σχετική με το Μεγαρο.
        Οσο γιά τα υπόλοιπα σχόλια σας συμφωνώ απολύτως. Καμμία καλυτεχνική ιδιότητα δεν καθιστά κάποιον αυθεντία στα πολιτικά. Ευχαριστώ γιά το σχόλιο


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s