Φιλελευθερισμός, Εκλογές Και Σεχταρισμός

 

Δ. Δημητράκος

Δηλώνω ότι είμαι φιλελεύθερος. Όχι εν ευρεία, αλλά εν στενή εννοία: οπαδός της ανοιχτής κοινωνίας, αντικρατιστής, πιστός στην αρχή των ελευθέρων συναλλαγών, οπαδός όχι μόνο του JonathanMill, του KarlPopper και του IsaiahBerlin, αλλά και των «αυστριακών»  FriedrichvonHayek και LudwigvonMises. Όμως ουδέποτε υπήρξα μέλος ή οπαδός φιλελεύθερου πολιτικού κόμματος ή κινήματος. Ούτε είναι μέσα στις προθέσεις μου να γίνω, χωρίς να ψέγω ή να είμαι λιγότερο φίλος και θαυμαστής πολλών που καταβάλλουν προσπάθειες μέσα σε τέτοια , σχήματα. Λυπάμαι που θα απογοητεύσω μερικούς από αυτούς λέγοντας ότι οι προσπάθειες τους αυτές είναι αυτό-υπονομευόμενες από τον ίδιο το χαρακτήρα και τις επιδιώξεις του φιλελευθερισμού.

Εξηγούμαι. Κατ’ αρχήν η φιλελεύθερη ιδέα είναι πρωτίστως αντικρατική και αντιεξουσιαστική. Ένα πολιτικό κόμμα επιζητεί να ασκήσει εξουσία, δηλαδή, να εφαρμόσει και επομένως να επιβάλει τις αρχές του και το πρόγραμμά του. (Αλλιώς δεν μιλάμε για εξουσία, αλλά για πρόταση, επιρροή, συμβουλευτική αρμοδιότητα κ.α.).  Ο φιλελεύθερος σε ένα κόμμα, επομένως, επιδιώκει να ασκήσει –ιδανικά μόνος του ή εν ανάγκη με τη βοήθεια άλλων- εξουσία για να …μειώσει τις εξουσιαστικές αρμοδιότητες της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας; Θέλει να ασκήσει εξουσία ένα μη εξουσιαστικό κόμμα; Θέλει να ανταγωνιστεί άλλα κόμματα που υπόσχονται διορισμούς, προσοδοθηρικά οφέλη εις βάρος άλλων, συγκαλυμμένους ή απροκάλυπτους προστατευτισμούς συμφερόντων; Οι δυνητικοί του «πελάτες», λογικά,  τον περιθωριοποιούν.

Κατά δεύτερο λόγο, ο κομματικός φιλελευθερισμός πέφτει στην ίδια την παγίδα της πολιτικοποίησης την οποία καταπολεμά. Όπως έγραφε παλιότερα ο  FrédéricBastiat  (1801-1850) , ένα από τα καθαρότερα φιλελεύθερα μυαλά, ο πολιτικός έχει την εντύπωση ότι ο ίδιος κάνει και πρέπει να κάνει τα πάντα, ότι ο κοινός άνθρωπος, τα άτομα που απαρτίζουν την κοινωνία είναι απλώς το «υλικό» του. Δεν επαφίεται, επομένως, σ’ αυτόν. Θέλει να καθοδηγήσει, να ελέγξει, να προγραμματίσει…Τι απέγινε στο σχήμα του η εμπιστοσύνη στην ελευθερία και στην αυθόρμητη τάξη;

Τότε, θα μου πείτε, τι μπορεί, τι πρέπει να κάνει ένας φιλελεύθερος;

Πρώτιστη ανάγκη είναι να απαλλαγεί από χίμαιρες και μυθεύματα. Να επιλέξει μεταξύ κομματικής πολιτικής και καθαρού thinktank –δεξαμενής σκέψης. Ή να συνδυάσει και τα δύο, αλλά σε δύο διακριτές δραστηριότητες. Για μένα δεν γίνεται τίποτε χωρίς ελίτ, χωρίς βασική επιρροή στα κέντρα λήψης αποφάσεων που, σε τελευταία ανάλυση, είναι πολιτικά. Χρειάζονται δεξαμενές σκέψης στις οποίες μπορούν οι φιλελεύθεροι να διαμορφώσουν και να επεξεργασθούν αρχές και προγράμματα, να λύσουν θεωρητικά προβλήματα που αργότερα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Η προσέγγιση αυτή είναι ελιτίστικη – και γιατί να μην είναι; Επίλεκτοι και ειδικοί διαμορφώνουν ιδέες, προσφέρουν λύσεις σε προβλήματα, κριτικάρουν, αναθεωρούν και αναδιατυπώνουν τις προσφερόμενες λύσεις. Αν τις υιοθετήσουν ορισμένοι ιθύνοντες, είναι πολύ σημαντικό. Θα τις παρουσιάσουν ως δικές τους ιδέες. Δεν πειράζει! Θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική αυτή η μερική εφαρμογή των φιλελεύθερων αρχών, από το να έχεις ένα κόμμα,  που ενδεχομένως θα συμμαχήσει με άλλα, για να καταλήξει σε ένα δήθεν φιλελεύθερο πρόγραμμα. Η MargaretThatcher εφάρμοσε φιλελεύθερες αρχές, δεν ίδρυσε φιλελεύθερο κόμμα. Μέχρι σήμερα μισείται πρώτον διότι οι αρχές της ήταν ακραιφνώς φιλελεύθερες – και την ελευθερία πολλοί μισούν- και δεύτερον διότι…πέτυχε η πολιτική της. Στα υπόλοιπα παρέμεινε στιβαρά συντηρητική και στενά εθνικιστική.

Ας υποθέσουμε, όμως, ότι ένας φιλελεύθερος θέλει να έχει και μια κομματική στέγη. Να υπάρχει ένας κομματικός φορέας που να προωθήσει, όσο γίνεται, τις φιλελεύθερες ιδέες μέσα στην πολιτική αρένα. Θεμιτό. Τότε δεν θα πρέπει να αναλωθεί σε συζητήσεις επί συζητήσεων μέχρι να βρεθεί το «ιδανικό» σχήμα με τις «σωστές» αρχές. Το αποτέλεσμα θα είναι ο σεχταρισμός. Θα σχηματιστούν πέντε, έξι… πολλά μαγαζιά, τα οποία στη συνέχεια θα διαιρεθούν σε ακόμα περισσότερα.

Η βασική διαφορά μεταξύ κόμματος και thinktank είναι ότι στο πρώτο παίρνονται αποφάσεις ενώ στο δεύτερο συζητιούνται ιδέες. Οι οπαδοί ενός κόμματος, αν είναι διαποτισμένοι με την ιδέα ότι έχουν βρει το «σωστό» δρόμο, θα συγκροτήσουν μια μικρή, επιθετική ομάδα εντός της οποίας η ομοφωνία για ένα διάστημα θα χρησιμεύει ως αυτό-επιβεβαιωτικός δείκτης. Είμαστε ωραίοι, δίκαιοι, έξυπνοι και αρέσουμε ο ένας στον άλλον. Ο κόσμος μας είμαστε εμείς. Και βαδίζουμε ενωμένοι προς τον πολιτικό αφανισμό, μη αναλογιζόμενοι ότι στην πολιτική αγορά στην οποία απευθυνόμαστε, το προϊόν μας είναι αζήτητο.

Πολύ πιο υγιές θα ήταν να σχημάτιζαν ένα πολύ έστω πιο αβαθές, πιο ελκυστικό, πιο ρευστό σχήμα που να τραβήξει κοινό που θα απαιτεί: καλυτέρευση των συνθηκών ζωής και συγχρόνως  εντιμότητα. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, μπορεί να αποβούν χρήσιμες ορισμένες ιδέες που ένα ή περισσότερα φιλελεύθερα think-tank έχουν επεξεργασθεί. Διότι μια σε μια δεξαμενή σκέψης, συζητούνται ιδέες, δεν παίρνονται αποφάσεις. Δεν θα πάνε, όμως, να ιδρύσουν άλλο μαγαζί, όσοι διαφωνούν. Επομένως

Η μεγαλύτερη πλάνη από όλες, ίσως και η τραγικότερη, στην πολιτική, είναι ο σεχταρισμός, που συνίσταται σε ένα πολιτικό αυτισμό. Ο σεχταρισμός συνίσταται στην πεποίθηση ότι έχω το δίκιο και την αλήθεια με το μέρος μου, αλλά και στην απόλυτη βεβαιότητα ότι επειδή έχω την αλήθεια και το δίκιο με το μέρος μου, πρέπει να αγωνιστώ μέχρις εσχάτων και δεν έχει καμιά –μα καμιά- σημασία  πόσοι συμμερίζονται την πεποίθησή μου αυτή. Όταν κάνεις πολιτική, ξεκινάς από το να αποκλείεις τη σεχταριστική διάθεση. Πολιτική είναι να ξεπερνάς το μαξιμαλισμό σου – δηλαδή το «ή όλα, ή τίποτα». Πολιτική είναι να ξέρεις ότι και δίκιο να έχεις πρέπει να καταφέρεις να είναι αποδεκτό, έστω εν μέρει, από τους άλλους. Πολιτική είναι να καταλαβαίνεις ότι υπάρχει «κλειστή» και «ανοιχτή» πολιτική, δηλαδή πολιτική της διαπραγμάτευσης, του εσωτερικού σχεδιασμού, των ανταλλαγών απόψεων και πολιτική των διακηρύξεων, των δημόσιων συζητήσεων και δηλώσεων. Τέλος, πολιτική είναι αυτό που στην τελική ανάλυση απευθύνεται στους πολλούς και μάλιστα στους πλείστους. Μια πολύ ορθή φράση του Λένιν είναι η εξής: «Η πολιτική αρχίζει εκεί που υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι· όχι χιλιάδες, αλλά εκατομμύρια: εκεί αρχίζει η σοβαρή πολιτική».[1]

Ασφαλώς είμαστε πολύ μακριά από το 1910, όταν το έλεγε αυτό ο Λένιν και δεν αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα με την προεπαναστατική Ρωσία της εποχής. Αλλά δείχνει κάτι που οι φιλελεύθεροι φίλοι μου δεν καταλαβαίνουν: ότι αν θέλετε να κάνετε πολιτική, το υλικό σας δεν είναι οι φίλοι με τους οποίους ομοφρονείτε ή διαφωνείτε, δεν είναι η παρέα σας, αλλά κάτι ευρύτερο, κάτι διαφορετικό, ογκώδες και που σας είναι ξένο.

Διαλέξτε, επομένως. Είναι σκόπιμη η ελιτίστικη προσέγγιση; Είναι! Αλλά για επεξεργασία σκέψεων, για διαμόρφωση και κριτική θεωρίας μέσα σε δεξαμενή σκέψης. Είναι σκόπιμη η ύπαρξη κόμματος; Ασφαλώς, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τη ρευστή, πολυπληθή πραγματικότητα και τον ίδιο το χαρακτήρα της πολιτικής, ο οποίος είναι πολύμορφος και πολυδιάστατος. Αυτά δεν έχουν γίνει επαρκώς αντιληπτά από τους ποιοτικά άριστους των κομματικά φιλελεύθερων. Κυρίως από αυτούς! Τους τιμά αυτό. Αλλά δεν προωθεί την υπόθεσή τους.

[1] Β.Ι. Λένιν .Έκτακτο 7ο Συνέδριο του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος (Μπολσεβίκοι). Πολιτική Έκθεση στην Κεντρική Επιτροπή. 7 Μαρτίου 1910.

 

Advertisements

One Comment on “Φιλελευθερισμός, Εκλογές Και Σεχταρισμός”


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s